แรงงานหญิง–ไรเดอร์ เมื่อวิกฤตเศรษฐกิจไล่บี้ชีวิต และความปลอดภัยยังเป็นเรื่องที่ต้องลุ้นทุกวัน

แรงงานหญิง–ไรเดอร์ เมื่อวิกฤตเศรษฐกิจไล่บี้ชีวิต และความปลอดภัยยังเป็นเรื่องที่ต้องลุ้นทุกวัน

คุณศรีไพร นนทรีย์ นักเคลื่อนไหวจากกลุ่มสหภาพแรงงานย่านรังสิตและใกล้เคียง สะท้อนภาพสถานการณ์แรงงานในพื้นที่ปทุมธานีว่า ปัญหาการเลิกจ้างไม่ได้เพิ่งเกิดขึ้น แต่สะสมมาอย่างต่อเนื่องตั้งแต่ก่อนวิกฤตเศรษฐกิจรอบล่าสุด และยิ่งทวีความรุนแรงขึ้นเมื่อเศรษฐกิจไทยซบเซายาวนานนับสิบปี

“เศรษฐกิจในบ้านเราไม่เคยดีเลยมานับเป็น 10 ปีแล้ว…พอมันต่อเนื่องนานเข้ามาก ๆ ก็ทำให้ลูกจ้างหลายคน แล้วก็โรงงานบางแห่งที่ปทุมธานีถูกปิดตัวลง”

โรงงานปิดตัว แรงงานหญิงรับผลกระทบ แบกรับค่าใช้จ่าย

โรงงานจำนวนหนึ่งปิดตัวลง ส่งผลให้แรงงานตกงาน โดยเฉพาะ “แรงงานหญิง” ที่กลายเป็นกลุ่มได้รับผลกระทบหลัก ขณะที่ภาระชีวิตของพวกเธอไม่ได้มีแค่ตัวเอง แต่ยังต้องดูแลลูก พ่อแม่ หรือครอบครัวขยาย หลายคนเป็นแม่เลี้ยงเดี่ยว และต้องแบกรับค่าใช้จ่ายหลายชีวิตพร้อมกัน

ปัญหาไม่ได้หยุดแค่การตกงาน แต่ยังรวมถึง “ค่าชดเชยที่ไม่เป็นธรรม” บางกรณีนายจ้างปิดกิจการหนี ไม่จ่ายค่าชดเชย ขณะที่กลไกของรัฐก็ยังไม่สามารถติดตามหรือบังคับใช้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ ทำให้แรงงานจำนวนมากต้องเผชิญภาวะ “ตกงานแบบไร้หลักประกัน”

ค่าจ้างเท่าเดิม แต่ค่าครองชีพพุ่งสูงขึ้นทุกวัน

ในขณะเดียวกัน ต้นทุนชีวิตที่เพิ่มขึ้น โดยเฉพาะราคาน้ำมัน ส่งผลกระทบโดยตรงต่อภาคอุตสาหกรรมและแรงงาน เมื่อค่าใช้จ่ายสูงขึ้น แต่ว่าค่าจ้างยังเท่าเดิม นายจ้างอาจพอมีทุนสำรองหรือเข้าถึงแหล่งเงินกู้ได้ แต่แรงงานจำนวนมากใช้ชีวิตแบบ “เดือนชนเดือน” รายได้ที่ได้รับแทบไม่พอเกิน 2-3 วันหลังเงินเดือนออก เพราะต้องนำไปใช้หนี้และค่าใช้จ่ายจำเป็นทันที

“น้ำมันขึ้น ค่าแรงเท่าเดิม…แต่ลูกจ้างเราหายใจวันต่อวัน เงินเดือนออกมาไม่เกิน 3 วันก็หมดแล้ว”

ไรเดอร์ แรงงานแพลตฟอร์มที่ไม่ได้รับความเป็นธรรม

นอกจากแรงงานในโรงงานแล้ว “แรงงานแพลตฟอร์ม” อย่างไรเดอร์ ก็เผชิญชะตากรรมไม่ต่างกัน พวกเขาต้องทำงานแข่งกับเวลา ภายใต้ระบบที่มีลักษณะกดดัน เช่น การตั้งเป้าจำนวนรอบวิ่งเพื่อให้ได้รายได้เพิ่ม แต่ในทางปฏิบัติกลับมีการ “ตัดงาน” ในช่วงท้าย ทำให้ไม่ได้รับรายได้ตามที่คาดหวัง

“คุณต้องวิ่งให้ได้ 50 รอบ แล้วจะได้เงินเพิ่ม…แต่พอวิ่งถึงรอบที่ 48-49 กลับไม่ถูกจ่ายงานให้ทำ เงินที่คาดว่าจะได้ก็ไม่ได้”

ผลลัพธ์คือ ไรเดอร์ต้องทำงานหนักขึ้น เร่งความเร็วมากขึ้น และเผชิญความเสี่ยงอุบัติเหตุเพิ่มขึ้น ขณะที่รายได้ต่อรอบลดลงสวนทางกับต้นทุนน้ำมันที่สูงขึ้น

ความไม่ปลอดภัยในการทำงาน เสี่ยงถูกคุกคามทางเพศ

ความยากลำบากยังลามไปถึง “ความปลอดภัยในการทำงาน” โดยเฉพาะไรเดอร์ผู้หญิงที่ต้องทำงานกลางคืน หรือในพื้นที่เปลี่ยว มีกรณีถูกล่อลวงไปในจุดอันตราย หรือเผชิญความเสี่ยงต่อการคุกคามทางเพศ ขณะที่ไรเดอร์ผู้ชายเองก็เผชิญการคุกคามผ่านแอปพลิเคชัน แต่แพลตฟอร์มกลับไม่มีมาตรการดูแลที่เพียงพอ

“เคยมีน้องถูกล่อลวงให้ไปส่งผู้โดยสาร แล้วมีผู้ชายรออยู่ข้างหน้าอีก 3 คน พยายามจะข่มขืน”

ปัญหาเหล่านี้ไม่ได้กระทบแค่ตัวแรงงาน แต่ยังส่งผลต่อครอบครัวและสังคมโดยรวม เมื่อความเครียดจากปากท้องสะสม ก็อาจนำไปสู่ความรุนแรงหรือปัญหาอื่น ๆ ที่ตามมา

กระบวนการยุติธรรมยังเป็นอุปสรรค ผู้เสียหายไม่กล้าแจ้งความ

อีกด้านหนึ่ง กระบวนการยุติธรรมก็ยังเป็นอุปสรรค ผู้เสียหายจำนวนมากไม่กล้าแจ้งความ เพราะต้องเสียเวลา เสียรายได้ และต้องเผชิญกับขั้นตอนที่ซับซ้อน รวมถึงทัศนคติบางอย่างในกระบวนการที่ทำให้ผู้ถูกกระทำรู้สึกไม่ปลอดภัย

“คนที่ถูกกระทำต้องทำมาหากิน เขาไปเสียเวลากับกระบวนการพวกนี้ไม่ได้…กว่าจะตัดสินใจไปแจ้งความใช้เวลาเป็นสัปดาห์”

รูปแบบการจ้างงานกำลังเปลี่ยนไป

ในระดับโครงสร้าง คุณศรีไพรยังชี้ให้เห็นว่า รูปแบบการจ้างงานกำลังเปลี่ยนไป เทคโนโลยีและระบบอัตโนมัติจะเข้ามาแทนที่แรงงานมากขึ้น ทำให้ “งานระยะยาวแบบเดิม” ลดลง และแรงงานต้องเผชิญความไม่มั่นคงมากขึ้นในอนาคต

ข้อเรียกร้องสองระดับ

จากสถานการณ์ที่เกิดขึ้น กลุ่มสหภาพแรงงานและเครือข่ายไรเดอร์ได้ร่วมกันกำหนดข้อเรียกร้องใน 2 ระดับ

ระดับพื้นที่ มีข้อเสนอให้เทศบาลเพิ่มจุดน้ำดื่มสะอาดให้เข้าถึงได้จริง เพิ่มจุดพ่นละอองน้ำเพื่อลดฝุ่นและคลายความร้อนในพื้นที่ใช้งานจริง เพิ่มแสงสว่างในจุดเสี่ยง รวมถึงติดตั้งกล้องวงจรปิดในจุดอับ เพื่อเพิ่มความปลอดภัยให้ประชาชนและแรงงาน

“เราอยากให้เพิ่มแสงสว่างในจุดอับ แล้วก็มีกล้องวงจรปิด เพื่อให้ประชาชนปลอดภัย โดยเฉพาะเรื่องการคุกคามทางเพศ”

นอกจากนี้ ยังเรียกร้องให้มีสวัสดิการพื้นฐาน เช่น ผ้าอนามัย แพมเพิร์ส และอุปกรณ์จำเป็น ที่ประชาชนควรเข้าถึงได้อย่างทั่วถึง โดยไม่เป็นภาระค่าใช้จ่ายส่วนบุคคล

ในระดับประเทศ มีข้อเสนอให้ปรับค่าจ้างให้สอดคล้องกับค่าครองชีพ ควบคุมแพลตฟอร์มให้เป็นธรรมกับแรงงาน รับรองสิทธิการรวมตัวของแรงงาน ปฏิรูประบบประกันสังคมให้มีประสิทธิภาพ และเพิ่มคุณภาพชีวิตของผู้ประกันตน โดยเฉพาะกลุ่มมาตรา 39 ที่ได้รับบำนาญในระดับต่ำ

ข้อเสนออื่นยังรวมถึงการยกเลิกการเกณฑ์ทหารแบบบังคับ และการผลักดันรัฐธรรมนูญใหม่ที่เปิดโอกาสให้ประชาชนมีส่วนร่วมอย่างแท้จริง เพื่อลดความเหลื่อมล้ำในสังคม

“เราอยากได้รัฐธรรมนูญใหม่ที่กินได้จริง ลดความเหลื่อมล้ำ และให้ประชาชนมีส่วนร่วม”

ปัญหาแรงงานไม่ใช่แค่เรื่อง "งาน"

ภาพรวมทั้งหมดสะท้อนชัดว่า ปัญหาแรงงานวันนี้ไม่ใช่แค่เรื่อง “งาน” แต่เป็นเรื่องของ “คุณภาพชีวิต” ที่เชื่อมโยงกันทั้งเศรษฐกิจ ความปลอดภัย และโครงสร้างนโยบายของรัฐ และหากยังไม่มีการแก้ไขอย่างจริงจัง วิกฤตนี้ก็อาจลุกลามกว้างไกลกว่าที่เห็นในปัจจุบัน

เรียบเรียงจากงานเสวนา “ส่องกล้องแรงงานไทยในสถานการณ์วิกฤตกับคุณภาพชีวิตที่ถดถอย” วันที่ 29 เมษายน 2569 โรงแรมแมนดาริน สามย่าน กรุงเทพฯ

รับชมเสวนา “ส่องกล้องแรงงานไทยในสถานการณ์วิกฤตกับคุณภาพชีวิตที่ถดถอย” ย้อนหลังได้ที่ https://youtu.be/2rIl2vvsxSI?si=uAsnCd3USHCUTN1D