เสียงจากแรงงานในระบบ ที่ความมั่นคงกำลังถูกสั่นคลอน

เสียงจากแรงงานในระบบ ที่ความมั่นคงกำลังถูกสั่นคลอน

“ลูกจ้างฟ้องคดี ชนะคดี… แต่ยังไม่ได้เงิน เพราะนายจ้างหนีไปต่างประเทศ” นี่คือหนึ่งในสถานการณ์จริง ที่ คุณสุทัศน์ เอี่ยมแสง ประธานสหพันธ์แรงงานอุตสาหกรรมสิ่งทอ การตัดเย็บเสื้อผ้าและผลิตภัณฑ์หนังแห่งประเทศไทย สะท้อนให้เห็นถึงปัญหาของแรงงาน “ในระบบ” ที่แม้จะดูเหมือนมีหลักประกันมากกว่าแรงงานนอกระบบ แต่ก็ยังเผชิญความไม่มั่นคงในรูปแบบที่ซับซ้อน

เลิกจ้างต่อเนื่อง เมื่อ “ต้นทุน” กลายเป็นตัวแปรหลัก

ก่อนและหลังวิกฤตเศรษฐกิจ การเลิกจ้างเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง “นายจ้างพยายามเซฟต้นทุนในการผลิต” ต้นทุนที่เพิ่มขึ้น โดยเฉพาะค่าน้ำมัน ส่งผลโดยตรงต่อทั้งระบบการผลิตและค่าครองชีพ

“ปัจจัยการผลิตต้องใช้น้ำมัน… ขนส่งก็ใช้น้ำมัน”

ผลกระทบจึงไม่ได้ตกแค่ฝั่งโรงงาน แต่กระทบถึงแรงงานในชีวิตประจำวันด้วย

“ลูกจ้างอย่างเราก็ต้องใช้น้ำมันเหมือนกัน”

จาก “พนักงานประจำ” สู่ “ซับคอนแทรกต์”

ความมั่นคงที่ค่อย ๆ หายไป อีกแนวโน้มสำคัญที่เกิดขึ้น คือ การเปลี่ยนสถานการณ์จ้างงาน

“นายจ้างเปลี่ยนจากพนักงานประจำ เป็นซับคอนแทรกต์”

ซึ่งในหลายกรณีไม่ใช่การเปลี่ยนคน แต่คือการเปลี่ยน “สถานะ” ของคนเดิม เหมือนหลอกล่อให้พนักงานเซ็นยอมรับ

สิ่งที่หายไป ไม่ใช่แค่ตำแหน่ง แต่คือ “สวัสดิการ”

“จากที่เคยมีข้าว ค่าครองชีพ ค่ารักษาพยาบาล… พอเป็นซับคอนแทรกต์ เหลือแค่ค่าแรงขั้นต่ำ”

ความมั่นคงที่เคยมีจึงค่อย ๆ ถูกลดทอนลง

รายได้ไม่พอใช้ หนี้สินกลายเป็นเรื่องปกติ

เมื่อค่าครองชีพสูงขึ้น แต่รายได้ไม่เพิ่มตาม “เงินเดือนชนเดือน” แรงงานจำนวนมากต้องพึ่งพาการกู้ยืม
เพื่อให้ผ่านแต่ละเดือนไปได้

“โรงงานที่มีสหกรณ์ ก็ต้องกู้เงิน ไม่มีสหกรณ์ ก็ใช้บัตรเครดิต”

คำถามสำคัญจึงไม่ใช่แค่มีงานทำไหม แต่คือ ทำงานแล้วพอใช้ชีวิตหรือไม่

“แรงงานที่ไม่เป็นหนี้ แทบหาไม่เจอ”

ค่าครองชีพพุ่ง แต่ค่าแรง “เท่าเดิม”

ภาพที่เห็นชัดในชีวิตประจำวัน คือราคาอาหาร เมื่อก่อนกะเพรา 30 บาท… ตอนนี้ 50 บาท ถ้ามีไข่ดาว ก็ 60 บาทแล้ว ในขณะที่ค่าแรงยังไม่ขยับ ช่องว่างระหว่างรายได้กับค่าครองชีพจึงกว้างขึ้นเรื่อย ๆ

ความพยายามประคอง… ในวันที่ทุกฝ่ายได้รับผลกระทบ

แม้จะมีการพูดคุยระหว่างแรงงานกับนายจ้าง แต่สถานการณ์โดยรวมยังคงตึงตัว

“เราก็เข้าใจว่านายจ้างก็มีต้นทุนเพิ่มขึ้น”

ในบางโรงงานที่มีสหภาพแรงงานเข้มแข็ง ยังสามารถประคองสภาพการจ้างไว้ได้

“โรงงานที่มีสหภาพ ก็ยังรักษาสภาพการจ้างเดิมไว้ได้” แต่ไม่ใช่ทุกที่ที่จะมีโอกาสเช่นนั้น

สิทธิแรงงานที่ยังไปไม่ถึง

หนึ่งในข้อเรียกร้องสำคัญของแรงงาน คือการรับรองอนุสัญญาองค์การแรงงานระหว่างประเทศ (ILO)

“เราเรียกร้องอนุสัญญา ILO 87 และ 98 มาหลายปีแล้ว”

ซึ่งเกี่ยวข้องกับสิทธิในการรวมตัวและจัดตั้งสหภาพแรงงาน

“ถ้ารับรองจริง พวกเราก็สามารถรวมตัวได้อย่างถูกต้อง”

แต่จนถึงวันนี้ ข้อเรียกร้องดังกล่าวยังไม่ได้รับการตอบสนอง

ต้นทุนสูง รายได้ลด ความเสี่ยงกระทบทั้งระบบ

สถานการณ์ราคาน้ำมันที่ปรับสูงขึ้นยิ่งซ้ำเติมปัญหา

“น้ำมันขึ้นทีละมาก ๆ แต่เวลาลง ลงทีละนิด”

ส่งผลให้ต้นทุนการผลิตสูงขึ้น ขณะที่รายได้ของแรงงานกลับลดลง ปัญหานี้กระทบทุกภาคส่วน

เมื่อ “มีงานทำ” ไม่ได้แปลว่า “มีคุณภาพชีวิตที่ดี”

แรงงานจำนวนมากยังคงทำงาน แต่ต้องเผชิญกับชีวิตแบบเดือนชนเดือน บางคนดูแลตัวเองคนเดียวยังไม่ไหว ไม่มีเงินออม ต้องกู้หนี้ยืมสินเพื่อดำรงชีวิต

“เราอยากเห็นคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น”

เสียงเรียกร้องสุดท้าย คือ “ความเป็นธรรม”

ข้อเรียกร้องจากแรงงาน ไม่ได้ซับซ้อน

ราคาสินค้าที่ควบคุมได้
- ค่าแรงที่สอดคล้องกับค่าครองชีพ
- การจ้างงานที่มั่นคง
- สิทธิในการรวมตัวของแรงงาน

“อยากเห็นสังคมที่มีความเท่าเทียม ลดความเหลื่อมล้ำ”

ภาพใหญ่ของแรงงานไทย… ที่เชื่อมโยงกัน

ไม่ว่าจะเป็นแรงงานนอกระบบอย่างไรเดอร์ หรือแรงงานในระบบในโรงงาน ต่างกำลังเผชิญปัญหาเดียวกันในคนละรูปแบบ “ต้นทุนสูง รายได้ไม่พอ ความมั่นคงลดลง” คำถามสำคัญจึงไม่ใช่แค่แรงงานกลุ่มไหนได้รับผลกระทบ แต่คือเราจะออกแบบระบบอย่างไร ให้ “การทำงาน” นำไปสู่ “คุณภาพชีวิตที่ดี” ได้จริง

เรียบเรียงจากงานเสวนา “ส่องกล้องแรงงานไทยในสถานการณ์วิกฤตกับคุณภาพชีวิตที่ถดถอย” วันที่ 29 เมษายน 2569 โรงแรมแมนดาริน สามย่าน กรุงเทพฯ

รับชมเสวนา “ส่องกล้องแรงงานไทยในสถานการณ์วิกฤตกับคุณภาพชีวิตที่ถดถอย” ย้อนหลังได้ที่ https://youtu.be/2rIl2vvsxSI?si=uAsnCd3USHCUTN1D